Cengiz Aytmatov

Cengiz Aytmatov 12 Aralık 1928'de Kırgızistan'ın Talas vadisindeki Şeker köyünde doğdu. Babası Törekul Aytmatov ilk Kırgız komünistlerinden bir parti görevlisi, annesi Nagima ise Tatar kökenliydi. Çocukluğunun bir bölümü, babasının öğrenim gördüğü Moskova'da geçti. 1937'de babası “halk düşmanı” suçlamasıyla tutuklandı, 1938'de kurşuna dizildi. Aile köye döndü; savaş yıllarında, daha on dört yaşındayken köy sovyetinde kâtiplik yaptı. 1946'da veterinerlik öğrenimine başladı, Frunze'deki Tarım Enstitüsü'nü 1953'te bitirdi ve bir süre hayvancılık uzmanı olarak çalıştı. İlk hikâyeleri 1952'de yayımlandı. 1956-1958 arasında Moskova'daki Gorki Edebiyat Enstitüsü'nde okudu; oradan çıkan Cemile adını bir anda duyurdu. 1959'dan sonra Pravda'nın Kırgızistan muhabirliğini üstlendi. 1963'te dağ ve bozkır hikâyelerini bir araya getirdiği kitapla Lenin Ödülü'nü aldı; aynı yıl Toprak Ana çıktı. 1970'te Beyaz Gemi ile masalı ve gerçeği iç içe geçiren anlatısını olgunlaştırdı. Gün Uzar Yüzyıl Olur'da (1980) belleği silinmiş köleyi anlatan mankurt efsanesini çağının unutkanlığına bağladı. Seksenlerin sonunda Gorbaçov'un danışmanları arasına girdi, ardından Lüksemburg'da ve Brüksel'de büyükelçilik yaptı. Hem Kırgızca hem Rusça yazdı, metinlerini çoğu zaman kendisi çevirdi. Sözlü geleneğin efsanelerini, ağıtlarını ve hayvan hikâyelerini modern romanın içine taşıdı; bozkırdaki sıradan bir hayatı evrensel bir vicdan sorusuna dönüştürdü. 10 Haziran 2008'de Nürnberg'de öldü. Kurulmasına önayak olduğu, babasının kalıntılarının da bulunduğu Ata-Beyit mezarlığına gömüldü.