Lew Tołstoj

Lew Nikołajewicz Tołstoj urodził się w 1828 roku w rodzinnym majątku Jasna Polana pod Tułą, w starym rodzie arystokratycznym. Matkę stracił, nim skończył dwa lata, ojca w wieku dziewięciu; wychowywał się u krewnych. Na Uniwersytecie Kazańskim studiował najpierw języki wschodnie, potem prawo, lecz odszedł bez dyplomu i wrócił na rodzinną ziemię. Jasna Polana pozostała miejscem, do którego wracał przez całe życie. W 1851 roku wstąpił do brygady artylerii i wyjechał na Kaukaz; lata służby zbliżyły go do pisania. Pierwsza książka, „Dzieciństwo", ukazała się w 1852 roku w piśmie „Sowriemiennik" i przyniosła mu nazwisko; potem przyszły „Lata chłopięce" i „Młodość". Podczas wojny krymskiej był w oblężonym Sewastopolu; zrodzone tam „Opowiadania sewastopolskie" zwróciły uwagę spojrzeniem na wojnę pozbawionym bohaterskiej ozdoby. W 1859 roku otworzył w majątku szkołę dla chłopskich dzieci. W 1862 ożenił się z Zofią Andriejewną Bers; mieli trzynaścioro dzieci. W tych latach powstały „Wojna i pokój", a następnie „Anna Karenina". Kryzys wiary, który przyszedł po „Annie Kareninie", opisał w „Spowiedzi" i zwrócił się ku nauce odrzucającej własność, Kościół i przemoc państwa. W 1901 roku Rosyjski Kościół Prawosławny obłożył go ekskomuniką. W późnych opowieściach „Śmierć Iwana Iljicza" i „Hadżi Murat" doprowadził do największej gęstości swój sposób pisania: gromadzić szczegóły, aż otworzy się wnętrze człowieka. Narracja wsączająca się w świadomość bohaterów zmieniła miarę tego, co powieść potrafi; myśl o oporze bez przemocy odbiła się echem także poza Rosją i dotarła aż do Gandhiego. Jesienią 1910 roku potajemnie opuścił dom, zachorował w drodze i umarł na stacji Astapowo. „Hadżi Murat" ukazał się już po jego śmierci.