Yaşar Kemal
Yaşar Kemal'in 1955-1987 yılları arasında dört cilt olarak yazdığı İnce Memed, Çukurova köylüsünün ağalık sistemine karşı başkaldırısını ve adaleti arayışını konu alan destansı bir romandır. Değirmenoluk köyünden Abdi Ağa'nın zulmünden kaçan Memed'in eşkıyaya dönüşüp halkın kahramanı olmasını anlatır. Toroslar'dan Çukurova'ya uzanan coğrafyayı betimleyen eser, Türk edebiyatının en önemli modern klasikleri arasındadır.
Topraksız ve babasız bir köylü çocuğu olan İnce Memed'in, köylüyü ezen acımasız feodal ağa Abdi Ağa'ya ve onun temsil ettiği adaletsiz düzene karşı verdiği ölüm kalım savaşı. Bu kişisel bir intikamdan, tüm Çukurova köylüsünün özgürlük ve toprak hakkı mücadelesine dönüşür.
Toros Dağları'nın etekleri, Çukurova ve Dikenlidüzü bölgesi (Değirmenoluk, Aktozlu, Vayvay köyleri ve civar kasabalar).
20. Yüzyıl başları, Cumhuriyet'in ilk yılları (Birinci Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı sonrası dönem).
Acımasız, ezici ve karanlık bir yoksullukla, Toros dağlarının ve Çukurova doğasının destansı, vahşi güzelliği arasında sıkışmış, gerilimli ve isyankar bir atmosfer.
Olayları hem dışarıdan bir gözlemci gibi anlatan hem de köylünün iç dünyasını, dilini ve efsanevi bakış açısını benimseyen, halkın yanında yer alan her şeyi bilen (omniscient) üçüncü tekil şahıs.
Toprak ve gücün tek hakimi Ağalardır. Köylüler topraksızdır ve karın tokluğuna, yarı köle düzeninde Ağaya hizmet etmek zorundadır. Adalet devlet eliyle değil, Ağaların rüşvet ve hile ağlarıyla veya dağlardaki eşkıyaların namlularıyla dağıtılır. Eşkıyalığın kendine has bir raconu vardır; köylüye zulmetmeyen eşkıya efsaneleşir, halk tarafından korunur.
Kapalı köy toplumları, yörük aşiretleri, katı ataerkil kurallar ve toprak ağalığına dayanan feodal bir yapı hakimdir. Acılar türkülerle, ağıtlarla dile getirilir; sözlü kültür ve efsaneleştirme çok güçlüdür.
Kişiler çember üzerinde eşit aralıklarla dizilir; çizgilere tıklayarak ilişki türü ve dinamiğini okuyabilirsiniz.
Bir çizgiye tıklayarak ilişki detayını açın.
Başlangıçta efendi ve ezilen köle ilişkisi varken, Memed'in başkaldırısıyla dengeler değişir. Memed gücünü ve cesaretini kazandıkça, Abdi Ağa korkaklaşır ve Memed'in en büyük kabusu haline gelir.
Eğer bir Abdi Ağaya daha rastlarsan, onu da öldürmezsen gene iki elim yakanda olsun.
Çocukluktan başlayan saf bir aşk ve kara sevda. Hatçe'nin zorla başkasına verilmek istenmesi, Memed'i isyana zorlayan ve dağa çıkaran temel kıvılcım olur.
Gözlerim yollarda kaldı. Sıcaklıkları birbirine geçiyordu.
Döne, Memed'e derin bir sevgiyle bağlıdır ancak Ağa'nın korkusuyla onu sürekli bastırmaya çalışır. Memed annesini çok sevse de isyanı seçer; annesinin ölümü onda büyük bir ruhsal çöküntü yaratır.
Oğlumun adını Memed koyun. Dışarı çıktı. Tüfeği havaya kaldırdı: Teslim, diye bağırdı.
Ali Safa, daha kurnaz ve kasaba hukukunu iyi bilen modern bir derebeyidir. Abdi Ağa ona muhtaçtır. Ali Safa, Abdi'yi kendi çıkarları için kullanır ve Memed'i ortadan kaldırmak için onu kışkırtır.
Vuracaksan böylesini vur da namın dünyayı alsın. Fırsat bu fırsat! İnce Memedi de ortadan kaldırırsan gayri Çukurova bizim demektir.
Deli Durdu'nun çetesinde tanışıp can yoldaşı olurlar. Cabbar, Memed'in gizli ahlakına ve yiğitliğine saygı duyar, haksızlığa karşı onunla birlikte hareket eder.
Senin için yapmayacağım iş yok Memed! Birbirimize kardaş dedik. Can dedik.
Deli Durdu Memed'in ilk çetebaşıdır. Memed onun pervasızlığından ve masum insanları soymaktaki gaddarlığından (çıplak bırakma) iğrenir ve sonunda ona silah çeker.
Kıpırdama Deli Durdu. Yakarım, diye bağırdı. Kusura kalmaya, yakarım. Bu senin yaptığını...
Iraz ve Hatçe hapishanede bir araya gelir. İkisi de Ağaların zulmüne uğramıştır. Iraz, öldürülen oğlunun yerine Memed'i koyar ve Hatçe'ye hapishanede annelik yapar.
Kızım kızım, güzel Hatçe kızım, neden kendini böyle yiyip bitiriyorsun? Kendini harap ediyorsun.
Topal Ali, Abdi Ağa adına Memed'in izini süren yörenin en iyi izcisidir. Ancak Memed'in direnişine için için hayranlık duyar ve onu yakalatmamak için kendi hayatını tehlikeye atar.
Vallahi, dedi, senin meseleden sora ben iz sürmemeye yemin ettim. Öldür beni. Yemin ettim süremem.
Süleyman, Memed'i çocukluğunda evine alan ve ona babalık eden yaşlı köylüdür. Memed eylem kararlarında sık sık onun aklına başvurur.
Fakir fıkaraya zulmetmeyeceksin. Haksızlara, kötülere istediğini yap. Cesaretine hiç güvenmeyeceksin.
Deli Durdu'nun çetesindeki tecrübeli eşkıya Recep Çavuş ile Memed arasında önce gerilim olur, ancak çatışmalardaki cesareti onları kader birliğine götürür.
Bu adamda bir şey var, dedi. Bütün yaptıkları yanına kalıyor. Onun yaptıklarını başka bir eşkıya yapsaydı, bir günden fazla yaşayamazdı.
