Autor · 2 dzieł
Czyngiz Ajtmatow urodził się 12 grudnia 1928 roku we wsi Szeker w dolinie Tałasu w Kirgizji. Ojciec, Torekuł Ajtmatow, był jednym z pierwszych kirgiskich komunistów i działaczem partyjnym, matka, Nagima, pochodziła z rodziny tatarskiej. Część dzieciństwa spędził w Moskwie, gdzie studiował ojciec. W 1937 roku ojca aresztowano jako „wroga ludu”, a w 1938 rozstrzelano. Rodzina wróciła na wieś; w latach wojny zaledwie czternastoletni chłopiec pracował jako pisarz w sielsowiecie.
W 1946 roku zaczął uczyć się na weterynarza, w 1953 ukończył instytut rolniczy we Frunze i przez pewien czas pracował jako zootechnik. Pierwsze opowiadania ogłosił w 1952 roku. W latach 1956–1958 studiował w Instytucie Literackim imienia Gorkiego w Moskwie; „Dżamila”, która wyrosła z tamtych lat, od razu przyniosła mu nazwisko. Od 1959 roku był korespondentem „Prawdy” w Kirgizji.
W 1963 roku tom zbierający jego opowieści gór i stepu przyniósł mu Nagrodę Leninowską; w tym samym roku ukazała się „Matka Ziemia”. W „Białym statku” (1970) dojrzała narracja, w której legenda splata się z rzeczywistością. W powieści „Dzień dłuższy niż stulecie” (1980) połączył legendę o mankurcie, niewolniku z wymazaną pamięcią, z niepamięcią własnych czasów. Pod koniec lat osiemdziesiątych został jednym z doradców Gorbaczowa, potem ambasadorem w Luksemburgu i Brukseli.
Pisał po kirgisku i po rosyjsku, często sam się tłumacząc. Legendy, lamenty i opowieści o zwierzętach z tradycji ustnej wprowadził do współczesnej powieści, a zwyczajne życie na stepie zamienił w powszechne pytanie sumienia. Zmarł 10 czerwca 2008 roku w Norymberdze. Pochowano go na cmentarzu Ata-Bejit, do którego powstania sam się przyczynił i gdzie spoczywają szczątki jego ojca.
Ajtmatow zaczął pisać w latach odwilży po Stalinie, gdy cenzura zelżała, a o zsyłkach i czystkach można było wreszcie mówić. Za to, że w formy socrealizmu wprowadził kirgiską tradycję ustną, legendę i mit, bywał zarówno chwalony, jak i atakowany. Spór o roztapianie kultur narodowych w radzieckim tyglu, niepokój o utratę przyrody i pamięci, a później przestrzeń rozrachunku otwarta przez głasnost' to główne napięcia otaczające jego książki. Kirgiz piszący po rosyjsku należał od razu do dwóch literatur.
