Cengiz Aytmatov
Słynna powieść Czyngiza Ajtmatowa z 1963 roku, „Matczyste pole”, opowiada bolesną historię życia matki imieniem Tołgonaj, żyjącej w Kirgistanie w czasie II wojny światowej, która traci męża, trzech synów i synową, a także relacjonuje jej intymne rozmowy z ziemią. Utwór zgłębia tematy niszczycielskich skutków wojny, relacji człowiek-natura oraz cierpliwości.
Zniszczenie szczęśliwego świata zbudowanego własnymi rękami przez zwykłych, pracowitych ludzi oraz odebranie matce wszystkich jej dzieci przez bezlitosną i bezsensowną machinę wojny, a w konsekwencji – podjęta przez nią fizyczna i duchowa walka o przetrwanie.
Stepy Kirgistanu, podnóże Żółtej Doliny, kołchoz Saraj oraz stacja kolejowa połączona ze wsią.
Połowa XX wieku (lata II wojny światowej i późniejszy okres odbudowy).
Głęboko melancholijna i elegijna atmosfera, oscylująca między złocistym, pełnym nadziei i urodzaju sielskim klimatem przedwojnia a chłodną, bezlitosną, pustynną i tragiczną rzeczywistością lat wojny – otulona przez naturę niczym matczyne ramiona, lecz przejmująca do głębi.
Liryczna, pełna retrospekcji i bolesna narracja pierwszoosobowa, w której starzejąca się Tołgonaj otwiera swoje serce, rozmawiając bezpośrednio z Matką Ziemią.
Życie społeczne toczy się wokół kołchozu i więzi łączącej człowieka z ziemią. Nikt nie może uciec przed prawami ziemi i trudem pracy. Wraz z wybuchem wojny mężczyźni bez wahania ruszają na front, a pozostali w domach starcy, kobiety i dzieci zmuszeni są do nadludzkiego wysiłku w zmaganiach z naturą i historią, by wyżywić zarówno front, jak i samych siebie.
Społeczeństwo rolnicze radzieckiego Kirgistanu, tradycja sąsiedzkiej pomocy wzajemnej (imece), głębokie więzi rodzinne, tradycyjne wartości (gra w kokpar, kultura lamentacji, szacunek dla starszych) oraz silnie zakorzenione w ludziach poczucie obowiązku obrony ojczyzny.
Postacie są rozmieszczone równomiernie na okręgu; kliknij linie, aby poznać typ i dynamikę relacji.
Bir çizgiye tıklayarak ilişki detayını açın.
Namiętny i trwały związek małżeński oparty na głębokim szacunku oraz wspólnym trudzie. Niesie ze sobą gotowość do bezgranicznych poświęceń, zrodzoną z budowania życia od zera, i zdolność do wzajemnego oparcia w każdych okolicznościach.
Chwila w czasie żniw, gdy w radości z pierwszego ściętego snopa pszenicy przysięgają sobie jedność, a Suwankuł nazywa ją swoim „skowronkiem”.
Ziemia jest dla Tołgonaj jedyną opoką – nie osądza, lecz szepcze prawdę. Obie spoglądają na utraconych z tą samą czułością i żalem, obie dźwigają na swoich barkach bezmierny ciężar macierzyństwa.
Tołgonaj, która w każde Święto Zmarłych udaje się na pole, by na głos dzielić swe troski z Matką Ziemią.
Po śmierci syna Aliman staje się dla Tołgonaj ostatnią deską ratunku, by trzymać się życia. Obie przywdziewają wdowi welon i próbują uleczyć swój ból poprzez wzajemną bliskość; Tołgonaj kocha ją i chroni jak własne dziecko.
Kiedy po zakończeniu wojny wypatrują powracających z frontu żołnierzy, Aliman z rozpaczą rzuca się na szyję Tołgonaj i szlocha: „Obie zostałyśmy wdowami!”.
Namiętna więź utkana z młodzieńczego żaru i wielkiej miłości, która rozkwitła wśród warkotu kombajnu, a została nagle przerwana przez wojnę. Aliman nigdy nie pogodzi się ze stratą męża.
Zbieranie różowych malw na skraju pola i ukradkowe kładzenie ich na stopniu kombajnu Kasyma.
Ogromna duma matki z syna łaknącego wiedzy i pragnącego uczyć innych. Jako najcichszego i najbardziej wrażliwego ze swoich dzieci zawsze pragnęła uchronić go przed pójściem na wojnę.
Scena, w której pociąg wiozący żołnierzy na front mija stację bez zatrzymania, a Tołgonaj biegnie za nim z rozdzierającym krzykiem.
Czułość matki wobec nieokiełznanego najmłodszego syna, podszyta łagodnymi wyrzutami. Dżajnak jest tak bezgranicznie oddany matce, że przez wzgląd na swą miłość nie ma serca się z nią pożegnać.
Ucieczka Dżajnaka do partyzantów i potajemne zostawienie listu, by oszczędzić sobie i matce bólu rozstania.
Solidarność dwóch wiejskich kobiet dzielących ten sam los. W obliczu nieszczęść bywają na siebie zagniewane, lecz w głębi serca łączy je bezgraniczna chęć niesienia pomocy i czułość.
Gdy Aliman zaczyna rodzić w środku nocy, Tołgonaj biegnie po pomoc w pierwszej kolejności do Ajszy, a ta posyła swojego syna z wozem.
Choć jest dzieckiem sąsiadki, dorastał na oczach Tołgonaj, a po śmierci jej synów na froncie przejął rolę opiekuna i oparcia dla rodziny.
Bektasz po latach, z wielkim oddaniem i poświęcając na to całe dnie, naprawia zardzewiały rower Kasyma dla jego wnuka, Dżanbołata.
Dezerter, który w najmroczniejszym dla wsi czasie kradnie kołchozowe konie pociągowe do siewu, w oczach Tołgonaj jest postacią równie odrażającą jak sama wojna i zdrajcą ojczyzny.
Krzyk Tołgonaj w sądzie podczas przesłuchania, gdy patrząc w twarz Dżenszenkułowi, woła: „Niech przeklną cię polegli, niech przeklną cię dzieci!”.
Bektasz z miłością przekazuje pamięć o Kasymie – którego traktował jak starszego brata poległego na wojnie – synowi Aliman, Dżanbołatowi, mimo że chłopiec urodził się z nieprawego łoża.
Zabieranie Dżanbołata na kombajn podczas pracy, uczenie go fachu i dodawanie otuchy – dokładnie tak, jak niegdyś robił to Kasym.
