Karakterler

Gierasim

Młody służący chłopskiego pochodzenia w domu Iwana Iljicza. Nie wpadł w tryby fałszywego mieszczańskiego życia w mieście; nie zatracił uczciwej, silnej i naturalnej prostoty wiejskiego człowieka. Wykonuje swoją pracę z wystarczającą dozą współczucia i odwagi, by ukoić samotność i wstyd cielesny, które są największymi lękami Iwana Iljicza na łożu śmierci; nie czuje obrzydzenia ani przy sprzątaniu nieczystości, ani w obliczu śmierci.

Iwan Iljicz Gołowin

Urzędnik, który po studiach prawniczych wkroczył w zwyczajne, ale błyskotliwe życie zawodowe. Do czasu śmierci w wieku czterdziestu pięciu lat próbował idealnie naśladować to wzorowe, poprawne, uczciwe i renomowane mieszczańskie życie, któremu „wszyscy bili brawo”. U szczytu życia domowego, które dostosował do sukcesów w służbie i rosnących dochodów, spadł z drabiny podczas wieszania zasłon w nowo kupionym domu. Proste uderzenie w bok stopniowo przerodziło się w śmiertelną dolegliwość, niezrozumiałe zanikanie. Podczas choroby fałsz rodziny zaczął go razić; wraz z fizyczną agonią odkrył, jak fałszywe i bezsensowne było jego życie.

Lew Tołstoj

Lew Nikołajewicz Tołstoj urodził się w 1828 roku w rodzinnym majątku Jasna Polana pod Tułą, w starym rodzie arystokratycznym. Matkę stracił, nim skończył dwa lata, ojca w wieku dziewięciu; wychowywał się u krewnych. Na Uniwersytecie Kazańskim studiował najpierw języki wschodnie, potem prawo, lecz odszedł bez dyplomu i wrócił na rodzinną ziemię. Jasna Polana pozostała miejscem, do którego wracał przez całe życie. W 1851 roku wstąpił do brygady artylerii i wyjechał na Kaukaz; lata służby zbliżyły go do pisania. Pierwsza książka, „Dzieciństwo", ukazała się w 1852 roku w piśmie „Sowriemiennik" i przyniosła mu nazwisko; potem przyszły „Lata chłopięce" i „Młodość". Podczas wojny krymskiej był w oblężonym Sewastopolu; zrodzone tam „Opowiadania sewastopolskie" zwróciły uwagę spojrzeniem na wojnę pozbawionym bohaterskiej ozdoby. W 1859 roku otworzył w majątku szkołę dla chłopskich dzieci. W 1862 ożenił się z Zofią Andriejewną Bers; mieli trzynaścioro dzieci. W tych latach powstały „Wojna i pokój", a następnie „Anna Karenina". Kryzys wiary, który przyszedł po „Annie Kareninie", opisał w „Spowiedzi" i zwrócił się ku nauce odrzucającej własność, Kościół i przemoc państwa. W 1901 roku Rosyjski Kościół Prawosławny obłożył go ekskomuniką. W późnych opowieściach „Śmierć Iwana Iljicza" i „Hadżi Murat" doprowadził do największej gęstości swój sposób pisania: gromadzić szczegóły, aż otworzy się wnętrze człowieka. Narracja wsączająca się w świadomość bohaterów zmieniła miarę tego, co powieść potrafi; myśl o oporze bez przemocy odbiła się echem także poza Rosją i dotarła aż do Gandhiego. Jesienią 1910 roku potajemnie opuścił dom, zachorował w drodze i umarł na stacji Astapowo. „Hadżi Murat" ukazał się już po jego śmierci.

Liza (Lizanka Gołowina)

Jedyna, zdrowa i młoda córka Iwana Iljicza. Zaręczona z bogatym sędzią Pietriszczewem, żyje w swoim własnym różowym świecie. Choroba rozprzestrzeniająca się w domu wydaje jej się irytującą, obrzydliwą i złowrogą karą, która rzuca cień na jej młodzieńczą wiosnę.

Piotr Iwanowicz

Przyjaciel Iwana Iljicza, którego zna od czasów szkoły prawniczej. Postać, która przychodzi do domu Iwana po jego śmierci, uczestniczy w pogrzebie i lustruje otoczenie. Reprezentuje człowieka, który nawet w trakcie pełnienia obowiązków kieruje się fałszywymi i mieszczańskimi interesami, snując własne plany polityczne nawet za plecami zmarłego.

Praskowia Fiodorowna Gołowina

Żona Iwana Iljicza. Choć niegdyś atrakcyjna i szanowana kobieta, po kolejnych ciążach i utracie dzieci stała się nerwowa, hipochondryczna i próżna. Troszczy się o utrzymanie męża, zaręczyny córki oraz prestiż domu. Śmiertelną chorobę męża traktuje jak grubiański błąd, który zakłóca jej rutynę, w rzeczywistości oskarżając go o lenistwo i umyślne marudzenie.

Sławny lekarz

Jeden z aroganckich petersburskich lekarzy wezwanych, by znaleźć lekarstwo na dolegliwość Iwana Iljicza, który nigdy nie przejmuje się cierpieniem pacjenta, a jedynie dąży do rozwiązania naukowej zagadki, pytając: „czy to ten organ, czy ta choroba?”. Jest abstrakcyjnym lustrem chłodnego mechanizmu, który Iwan niegdyś stosował wobec przestępców w swojej karierze, a który teraz, poprzez zdrowie, jest stosowany wobec niego samego.