Tác giả · 5 tác phẩm
Fyodor Mikhailovich Dostoyevsky sinh năm 1821 tại Moskva, trong khu nhà công vụ của Bệnh viện Mariinsky dành cho người nghèo, nơi cha ông làm bác sĩ. Ông lớn lên giữa bảy anh chị em, trong một mái nhà mà sự nghiêm khắc ngự trị. Mẹ ông mất vì lao phổi năm 1837; năm sau ông vào Trường Công binh ở Peterburg. Cha ông qua đời năm 1839. Học xong ngành kỹ sư, nhưng chẳng bao lâu ông rời bỏ công vụ, quyết sống bằng ngòi bút.
Tác phẩm in đầu tiên của ông là bản dịch Eugénie Grandet của Balzac. Những người nghèo, ra mắt năm 1846, được nhà phê bình Belinsky khen ngợi và chỉ sau một đêm đã làm nên tên tuổi ông. Đà đi lên ấy ngắn ngủi: năm 1849 ông bị bắt vì tham gia nhóm Petrashevsky, nơi người ta đọc những văn bản bị cấm. Tháng Chạp, ông bị dẫn ra quảng trường để xử bắn; án tử được dừng lại vào phút chót bằng một sắc lệnh đọc ngay tại chỗ.
Ông chịu bốn năm khổ sai ở Omsk; những cơn động kinh cũng bắt đầu trong quãng ấy. Năm 1859 ông trở về Peterburg và cùng anh trai Mikhail ra tạp chí. Năm 1864 ông mất vợ, vài tháng sau mất luôn Mikhail; nợ nần và thói cờ bạc đeo bám ông nhiều năm. Để kịp hạn hợp đồng, ông đọc cho người khác chép Con bạc trong hai mươi sáu ngày; cô thư ký tốc ký ghi lại bản thảo, Anna Snitkina, năm sau trở thành vợ ông.
Trong Tội ác và Hình phạt, Chàng ngốc, Lũ người quỷ ám và Anh em nhà Karamazov, ông thử xem một ý tưởng có thể đưa con người đi xa đến đâu, và trao cuộc tranh luận cho chính các nhân vật: kẻ bảo vệ một tư tưởng và kẻ đánh đổ nó đều nói với sức nặng ngang nhau trong tiểu thuyết. Bài diễn văn năm 1880 tại Moskva, nhân lễ khánh thành tượng đài Pushkin, vang dội rộng khắp. Ông mất ở Peterburg ngày 9 tháng Hai năm 1881; một đám đông khổng lồ đưa tiễn linh cữu ông.
Dostoyevsky viết vào những năm nước Nga tranh cãi nên đi theo phương Tây hay quay về truyền thống của chính mình. Thời trẻ ông gần gũi phái Tây hóa và những người xã hội chủ nghĩa không tưởng; sau khổ sai, ông ngả sang pochvennichestvo, niềm tin vào mảnh đất quê hương và dân thường. Địa hạt của ông là tiểu thuyết hiện thực và những cuộc bút chiến trên tạp chí thập niên 1860; mối tranh chấp với chủ nghĩa hư vô, chủ nghĩa duy lý và phong trào cách mạng đi thẳng vào tiểu thuyết. Sự đàn áp thời Nikolai I, các cải cách của Aleksandr II và làn sóng khủng bố dâng cao đã tạo nên nền đất ấy.
